Zauważenie, że nasz czworonożny przyjaciel nagle zaczął utykać lub odciążać jedną z kończyn, jest dla każdego opiekuna momentem budzącym uzasadniony niepokój. Ruch jest dla psa fundamentem egzystencji, sposobem na eksplorację świata, formą zabawy oraz kluczowym elementem zachowania zdrowia psychicznego. Odpowiedź na pytanie, dlaczego pies kuleje, nie jest jednak jednoznaczna i prosta, ponieważ kulawizna sama w sobie nie jest chorobą, lecz objawem klinicznym, który może sygnalizować setki różnych problemów zdrowotnych. Od błahych urazów opuszki, przez poważne schorzenia genetyczne, aż po niebezpieczne stany zapalne czy zmiany nowotworowe – spektrum przyczyn jest niezwykle szerokie. Zrozumienie mechanizmów stojących za problemami z poruszaniem się wymaga spojrzenia na psa jako na skomplikowany system biomechaniczny, w którym każdy element, od pazura po kręgosłup, musi ze sobą idealnie współgrać.
Mechanika ruchu i znaczenie sprawności fizycznej u psów
Pies to zwierzę palcochodne, co oznacza, że jego kończyny są przystosowane do szybkiego biegu i dużej zwrotności. Aparat ruchu psa składa się z pasywnego układu kostnego oraz aktywnego układu mięśniowego, które są połączone siecią więzadeł i ścięgien. Stabilność stawów oraz ich płynna praca zależą od kondycji chrząstki stawowej oraz mazi stawowej, która redukuje tarcie. Kiedy jakikolwiek element tej układanki ulega uszkodzeniu, pies intuicyjnie zmienia sposób rozkładania ciężaru ciała, aby zminimalizować ból. To właśnie to przesunięcie środka ciężkości i asymetria w kroku są tym, co nazywamy kulawizną. Sprawność fizyczna u psa bezpośrednio przekłada się na jego dobrostan, a każda zmiana w dynamice chodu powinna być sygnałem ostrzegawczym. Długotrwałe odciążanie jednej kończyny prowadzi do przeciążenia pozostałych, co w krótkim czasie generuje wtórne problemy w innych partiach ciała, takich jak kręgosłup czy stawy przeciwległe. Dlatego kluczowe jest, aby opiekun potrafił wcześnie zidentyfikować nieprawidłowości i zrozumiał, że kulenie jest formą komunikacji zwierzęcia o odczuwanym dyskomforcie.
Rodzaje kulawizny u psa i ich podstawowa klasyfikacja
Lekarze weterynarii klasyfikują kulawiznę na kilka sposobów, co pomaga w postawieniu trafnej diagnozy. Podstawowy podział obejmuje kulawiznę kończyn piersiowych (przednich) oraz miednicznych (tylnych). Statystycznie kulawizna przedniej łapy częściej wiąże się z problemami w obrębie stawu łokciowego lub barkowego, podczas gdy problemy z tyłem zazwyczaj dotyczą stawów biodrowych lub kolanowych. Innym istotnym podziałem jest rozróżnienie na kulawiznę wspierającą, gdy pies odczuwa ból podczas kontaktu łapy z podłożem, oraz kulawiznę z zawieszenia, gdy problem pojawia się w momencie przenoszenia kończyny w powietrzu. Istnieje również skala stopnia nasilenia objawów, od ledwo zauważalnej sztywności po całkowity brak obarczania kończyny, gdzie pies trzyma łapę w górze. Ważna jest też dynamika objawów: czy kulenie pojawia się nagle, na przykład po intensywnym spacerze, czy narasta powoli przez wiele miesięcy. Kulawizna okresowa, która mija po odpoczynku lub po tak zwanym rozchodzeniu się, często sugeruje procesy zwyrodnieniowe, podczas gdy stała i silna kulawizna zazwyczaj wskazuje na uraz mechaniczny lub zaawansowany stan zapalny.
Nagłe urazy układu kostno-stawowego jako przyczyna kulenia
Urazy ostre to najczęstsza przyczyna nagłego pojawienia się problemu. Psy, będąc istotami niezwykle aktywnymi, narażone są na szereg kontuzji mechanicznych podczas codziennych aktywności. Do najprostszych przyczyn należą uszkodzenia opuszek, wbicie ciała obcego, na przykład kłosa, szkła czy ciernia, oraz zerwanie pazura. Takie sytuacje powodują silny ból miejscowy, który sprawia, że pies gwałtownie unosi łapę. Bardziej skomplikowane są urazy tkanek miękkich, takie jak naciągnięcia lub naderwania mięśni oraz skręcenia stawów. Dochodzi do nich często podczas nagłych zwrotów, skoków za piłką czy poślizgnięć na gładkiej nawierzchni. W takich przypadkach często pojawia się obrzęk i podwyższona ciepłota w miejscu urazu. Najpoważniejszą kategorią nagłych przyczyn są złamania kości oraz zwichnięcia stawów, które zazwyczaj są wynikiem wypadków komunikacyjnych lub upadków z dużej wysokości. Wymagają one natychmiastowej pomocy weterynaryjnej, gdyż ból towarzyszący tym stanom jest ekstremalny, a nieleczone złamania mogą prowadzić do trwałego kalectwa lub zakażeń ogólnoustrojowych.
Przewlekłe schorzenia zwyrodnieniowe stawów u starszych psów
Wraz z wiekiem u wielu psów dochodzi do rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów, znanej jako osteoarthritis. Jest to proces długotrwały, polegający na niszczeniu chrząstki stawowej, co prowadzi do tarcia kości o kość i powstawania bolesnych narośli kostnych, czyli osteofitów. Właściciele starszych psów często zauważają, że ich podopieczni mają trudności z wstawaniem po dłuższym odpoczynku, są mniej chętni do zabawy, a ich ruch staje się sztywny i krótki. Dlaczego pies kuleje w takim przypadku? Ponieważ każdy ruch powoduje mikrourazy wewnątrz stawu objętego stanem zapalnym. Charakterystyczną cechą zwyrodnień jest to, że objawy nasilają się przy zimnej i wilgotnej pogodzie. Choć osteoarthritis jest chorobą nieuleczalną i postępującą, współczesna medycyna weterynaryjna oferuje wiele sposobów na poprawę komfortu życia seniora. Kluczowe jest tutaj wczesne wdrożenie odpowiedniej diety, suplementacji wspierającej chrząstkę oraz, w razie potrzeby, leków przeciwzapalnych o przedłużonym działaniu, które pozwalają psu na zachowanie aktywności fizycznej przez długie lata.
Dysplazja stawów biodrowych i łokciowych u młodych zwierząt
Dysplazja to termin, który budzi lęk u wielu właścicieli psów ras dużych i olbrzymich, choć może dotyczyć niemal każdego czworonoga. Jest to wada rozwojowa polegająca na niedopasowaniu elementów tworzących stawy – najczęściej biodrowy lub łokciowy. W przypadku bioder głowa kości udowej nie przylega ściśle do panewki miednicy, co powoduje luzy w stawie i prowadzi do jego przedwczesnego zużycia. Pierwsze objawy dysplazji mogą pojawić się już u szczeniąt w wieku od czterech do ośmiu miesięcy. Opiekun może zauważyć tzw. królicze skoki (odbijanie się z obu tylnych łap naraz), szybkie męczenie się podczas spacerów czy niechęć do wchodzenia po schodach. Z kolei dysplazja stawu łokciowego objawia się kulawizną kończyn przednich, często nasilającą się po wysiłku. Przyczyny dysplazji są wieloczynnikowe: od genetycznych predyspozycji, przez zbyt szybki wzrost wywołany nadmiernie kaloryczną dietą, aż po zbyt intensywny wysiłek fizyczny w wieku szczenięcym. Wczesna diagnostyka radiologiczna jest tu kluczowa, gdyż w wielu przypadkach zabiegi chirurgiczne wykonane u młodego psa mogą całkowicie wyeliminować problem lub znacząco spowolnić rozwój zmian zwyrodnieniowych.
Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego w stawie kolanowym
Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego to jedna z najczęstszych przyczyn kulawizny kończyny miednicznej u psów dorosłych. Więzadło to jest kluczowym stabilizatorem stawu kolanowego, zapobiegającym przesuwaniu się kości piszczelowej względem udowej. U psów, inaczej niż u ludzi, rzadko dochodzi do urazowego zerwania zdrowego więzadła. Najczęściej mamy do czynienia z powolną degeneracją włókien kolagenowych, co w końcu prowadzi do ich pęknięcia pod wpływem normalnego obciążenia. Pies z zerwanym więzadłem zazwyczaj nagle przestaje obciążać nogę, trzymając ją zgiętą w powietrzu. W badaniu klinicznym wyczuwalny jest tzw. objaw szufladkowy, świadczący o niestabilności kolana. Brak stabilizacji prowadzi do błyskawicznego rozwoju silnego stanu zapalnego i uszkodzenia łąkotek. Leczenie w większości przypadków wymaga interwencji chirurgicznej. Istnieje wiele technik operacyjnych, od stabilizacji zewnątrztorebkowej po zaawansowane osteotomie, takie jak TPLO czy TTA, które zmieniają geometrię stawu w taki sposób, aby więzadło nie było już potrzebne do zachowania stabilności podczas ruchu.
Zwichnięcie rzepki i inne wady anatomiczne kończyn
Zwichnięcie rzepki to przypadłość szczególnie powszechna u psów ras małych i miniaturowych, takich jak yorkshire terrier, maltańczyk czy chihuahua, choć coraz częściej spotykana jest także u większych ras. Problem polega na tym, że rzepka, która powinna przesuwać się w specjalnym rowku kości udowej, wypada z niego na stronę przyśrodkową lub boczną. Właściciele psów z tą wadą często opisują charakterystyczny objaw: pies podczas biegu nagle wykonuje kilka skoków na trzech łapach, po czym kończyna „wskakuje” na miejsce i zwierzę biegnie dalej, jakby nic się nie stało. Istnieją cztery stopnie zaawansowania tej wady. W pierwszym stopniu rzepka wypada rzadko i sama wraca na miejsce, natomiast w czwartym stopniu pozostaje ona trwale zwichnięta, co prowadzi do znacznych deformacji kończyny i przewlekłego bólu. Wady tego typu są zazwyczaj wrodzone i wynikają z nieprawidłowej osiowości kończyny. Leczenie operacyjne jest zalecane, gdy zwichnięcia są częste i powodują dyskomfort, ponieważ każda taka epizodyczna kulawizna niszczy chrząstkę stawową i prowadzi do nieodwracalnych zmian wtórnych.
Choroby zapalne kości i stawów o podłożu zakaźnym
Nie każda kulawizna wynika z mechanicznego uszkodzenia struktury stawu. Istnieje grupa chorób o podłożu zakaźnym, które mogą manifestować się problemami z poruszaniem. W Polsce coraz większym problemem są choroby odkleszczowe, takie jak borelioza czy anaplazmoza. Jednym z ich typowych objawów jest wędrująca kulawizna, co oznacza, że pies jednego dnia utyka na przednią prawą łapę, a za kilka dni problem pojawia się w tylnej lewej. Towarzyszy temu często gorączka, apatia i brak apetytu. Innym rodzajem problemu są septyczne zapalenia stawów, wywołane przez bakterie, które dostały się do wewnątrz stawu na skutek rany kłutej lub drogą krwiopochodną z innego ogniska zapalnego w organizmie. Jest to stan bardzo niebezpieczny, objawiający się silnym obrzękiem, bolesnością i wysoką temperaturą okolicy stawu. Wymaga on agresywnej antybiotykoterapii, a czasem płukania stawu, aby zapobiec całkowitemu zniszczeniu powierzchni stawowych przez enzymy produkowane podczas reakcji zapalnej.
Młodzieńcze zapalenie kości czyli enostoza u szczeniąt
Enostoza, potocznie nazywana młodzieńczym zapaleniem kości, to specyficzne schorzenie dotykające psy w okresie intensywnego wzrostu, najczęściej między piątym a osiemnastym miesiącem życia. Jest to proces zapalny dotyczący jamy szpikowej kości długich, takich jak kość ramienna, udowa czy piszczelowa. Dokładna przyczyna enostozy nie jest do końca znana, choć podejrzewa się wpływ czynników genetycznych, dietetycznych oraz gwałtownych skoków wzrostowych. Charakterystyczne dla tej choroby jest to, że kulawizna pojawia się nagle, bez wyraźnej przyczyny urazowej, i może trwać od kilku dni do kilku tygodni, po czym znika i pojawia się w innej kończynie. Podczas badania weterynarz stwierdza silną bolesność przy ucisku trzonu kości długiej. Na zdjęciach rentgenowskich widoczne są charakterystyczne zagęszczenia wewnątrz jamy szpikowej. Choć choroba jest bardzo bolesna, ma ona charakter samoograniczający się – psy zazwyczaj z niej wyrastają po zakończeniu procesu wzrostu. Leczenie polega przede wszystkim na podawaniu leków przeciwbólowych oraz ograniczeniu aktywności fizycznej w fazach zaostrzenia.
Wpływ otyłości i niewłaściwej diety na kondycję stawów
Nadwaga i otyłość to jedne z największych zagrożeń dla zdrowia układu ruchu u psów. Każdy dodatkowy kilogram to potężne obciążenie dla stawów, więzadeł i kręgosłupa. U psów z nadwagą procesy zwyrodnieniowe zachodzą znacznie szybciej, a urazy mechaniczne zdarzają się częściej, ponieważ tkanki miękkie nie są w stanie efektywnie amortyzować przeciążeń. Należy również pamiętać, że tkanka tłuszczowa nie jest tylko biernym magazynem energii, ale aktywnym narządem hormonalnym, który produkuje cytokiny prozapalne. Te substancje chemiczne krążą w organizmie i bezpośrednio przyczyniają się do nasilenia stanów zapalnych w stawach. Z kolei niewłaściwa dieta, szczególnie w okresie szczenięcym, może prowadzić do zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforowej oraz zbyt szybkiego wzrostu masy mięśniowej w stosunku do wytrzymałości kośćca. Takie dysproporcje są prostą drogą do deformacji i przewlekłych problemów z poruszaniem się. Dlatego fundamentem leczenia niemal każdej kulawizny u psa z nadwagą jest restrykcyjna dieta odchudzająca.
Objawy towarzyszące kulawiznie wymagające pilnej interwencji
Opiekun psa powinien potrafić odróżnić lekkie utykanie od sytuacji, w której pies wymaga natychmiastowej wizyty w klinice całodobowej. Istnieje zestaw objawów, które sugerują stan nagły. Należy do nich przede wszystkim całkowity brak obarczania kończyny połączony z widoczną deformacją łapy, co może świadczyć o złamaniu lub zwichnięciu. Niepokojąca jest również silna opuchlizna, która szybko narasta, oraz rany otwarte, przez które widać tkanki głębokie lub kość. Jeśli kulawizna występuje wraz z wysoką gorączką, dreszczami, wymiotami lub nagłym niedowładem innych kończyn, może to oznaczać poważną chorobę ogólnoustrojową lub problem neurologiczny, taki jak wypadnięcie dysku. Ważnym sygnałem alarmowym jest także brak reakcji na podawane dotychczas leki przeciwbólowe lub gwałtowne pogorszenie stanu psa, który wcześniej utykał tylko nieznacznie. W takich przypadkach zwlekanie z diagnozą może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń nerwów lub rozwoju sepsy.
Proces diagnostyczny w gabinecie lekarza weterynarii
Kiedy pies trafia do gabinetu z objawami kulawizny, lekarz weterynarii rozpoczyna proces diagnostyczny od szczegółowego wywiadu z właścicielem oraz badania klinicznego. Kluczowym elementem jest analiza chodu – lekarz obserwuje psa w stępie i kłusie, na różnych nawierzchniach oraz podczas skręcania. Następnie przeprowadzane jest badanie palpacyjne, podczas którego ortopeda sprawdza zakres ruchomości w poszczególnych stawach, szuka miejsc bolesnych, obrzęków oraz bada stabilność więzadeł. Kolejnym etapem jest diagnostyka obrazowa. Zdjęcia rentgenowskie (RTG) są standardem przy ocenie struktury kości i stawów, choć często wymagają sedacji pacjenta, aby uzyskać precyzyjne projekcje bez stresu dla zwierzęcia. W bardziej skomplikowanych przypadkach, gdy problem dotyczy tkanek miękkich, takich jak więzadła, ścięgna czy chrząstka, niezbędne może być wykonanie badania ultrasonograficznego (USG), tomografii komputerowej (TK) lub rezonansu magnetycznego (MRI). Czasem wykonuje się również punkcję stawu w celu pobrania mazi stawowej do badania cytologicznego, co pozwala odróżnić procesy zwyrodnieniowe od zapalnych czy immunologicznych.
Metody leczenia zachowawczego i farmakoterapia bólu
Leczenie zachowawcze jest stosowane w przypadkach lekkich urazów, wczesnych etapów chorób zwyrodnieniowych oraz gdy istnieją przeciwwskazania do zabiegów chirurgicznych. Jego podstawą jest farmakoterapia, oparta głównie na niesteroidowych lekach przeciwzapalnych (NLPZ). Leki te skutecznie hamują stan zapalny i uśmierzają ból, co pozwala na przerwanie błędnego koła, w którym ból prowadzi do braku ruchu, a brak ruchu do sztywności i zaniku mięśni. Ważne jest jednak, aby leki te były stosowane wyłącznie pod kontrolą lekarza, gdyż mogą one obciążać nerki, wątrobę i przewód pokarmowy psa. Oprócz leków doustnych, coraz częściej stosuje się terapie biologiczne, takie jak iniekcje dostawowe z kwasu hialuronowego, osocza bogatopłytkowego (PRP) czy komórek macierzystych. Te nowoczesne metody mają na celu regenerację uszkodzonych tkanek i poprawę jakości mazi stawowej. Niezbędnym elementem leczenia zachowawczego jest również bezwzględne ograniczenie aktywności fizycznej – krótkie spacery na smyczy, zakaz skakania i wchodzenia po schodach są kluczowe, aby uszkodzone struktury miały szansę na regenerację.
Rola chirurgii w przywracaniu sprawności ruchowej
Wiele schorzeń powodujących kulawiznę wymaga interwencji chirurgicznej jako jedynej drogi do trwałego wyleczenia lub znaczącej poprawy komfortu. Chirurgia ortopedyczna u psów jest obecnie niezwykle zaawansowana. W przypadku złamań stosuje się nowoczesne metody stabilizacji wewnętrznej za pomocą płytek, śrub i gwoździ śródszpikowych, co pozwala na szybki powrót pacjenta do obciążania kończyny. Zabiegi takie jak artroskopia pozwalają na małoinwazyjne oczyszczanie stawów, usuwanie luźnych fragmentów chrząstki czy naprawę uszkodzonych łąkotek przez minimalne nacięcia, co znacznie skraca czas rekonwalescencji. W sytuacjach ekstremalnych, przy bardzo zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych bioder, możliwe jest przeprowadzenie całkowitej endoprotezoplastyki stawu, czyli wszczepienia sztucznego biodra, co całkowicie eliminuje ból. Chirurgia jest również standardem przy naprawie więzadeł krzyżowych czy korygowaniu zwichnięcia rzepki. Choć operacje ortopedyczne są kosztowne i wymagają od właściciela dużej dyscypliny w okresie pooperacyjnym, często są jedyną szansą na to, by pies mógł znów biegać bez bólu.
Fizjoterapia i rehabilitacja jako filary rekonwalescencji
Niezależnie od tego, czy pies był leczony zachowawczo, czy operacyjnie, profesjonalna rehabilitacja jest niezbędna dla pełnego powrotu do sprawności. Fizjoterapia weterynaryjna obejmuje szeroki wachlarz technik. Metody manualne, takie jak masaże, mobilizacje stawów czy stretching, pomagają w redukcji napięć mięśniowych i poprawie zakresu ruchu. Fizykoterapia wykorzystuje zjawiska fizyczne do wspomagania leczenia: laseroterapia przyspiesza gojenie tkanek, magnetoterapia działa przeciwobrzękowo, a elektroterapia pozwala na pobudzanie osłabionych mięśni do pracy. Jedną z najskuteczniejszych metod rehabilitacji psów jest hydroterapia, czyli ćwiczenia na bieżni wodnej lub pływanie w basenie. Woda zapewnia opór, który buduje siłę mięśni, jednocześnie odciążając stawy dzięki sile wyporu, co jest idealnym rozwiązaniem dla psów po operacjach ortopedycznych. Systematyczne ćwiczenia pod okiem zoofizjoterapeuty pozwalają na szybszą odbudowę masy mięśniowej, która jest naturalnym stelażem dla stawów, oraz zapobiegają przykurczom i zrostom.
Suplementacja i wsparcie dietetyczne aparatu ruchu
Wsparcie żywieniowe odgrywa ogromną rolę w zarządzaniu zdrowiem stawów. Rynek suplementów dla psów, tak zwanych chondroprotetyków, oferuje wiele preparatów zawierających glukozaminę, chondroitynę, kolagen typu II oraz kwas hialuronowy. Składniki te dostarczają budulca niezbędnego do regeneracji chrząstki stawowej i poprawiają lepkość mazi stawowej. Bardzo istotnym elementem diety psa kulejącego są kwasy tłuszczowe Omega-3 (EPA i DHA), pochodzące głównie z olejów rybich. Mają one udowodnione działanie przeciwzapalne i mogą znacząco redukować dawkę leków przeciwbólowych potrzebną do utrzymania psa w komforcie. Coraz większą popularność zdobywa również czarci pazur, MSM (metylosulfonylometan) oraz ekstrakty z małży nowozelandzkiej, które naturalnie wspomagają walkę ze stanami zapalnymi. Należy jednak pamiętać, że suplementacja powinna być dobrana indywidualnie do potrzeb psa i jego wieku, a najwyższą skuteczność wykazują preparaty o czystym składzie i wysokiej przyswajalności, stosowane regularnie przez dłuższy czas.
Profilaktyka i zapobieganie problemom z poruszaniem się
Zapobieganie problemom z aparatem ruchu powinno zacząć się już od pierwszych tygodni życia szczeniaka. Kluczowe jest dbanie o prawidłową wagę ciała i unikanie nadmiernego tuczenia młodego psa, co chroni miękkie jeszcze kości przed deformacjami. Należy również zachować rozsądek w aktywności fizycznej – zbyt wczesne treningi sportowe, długie biegi przy rowerze czy intensywne aportowanie na śliskiej nawierzchni mogą prowadzić do mikrourazów, które dadzą o sobie znać w przyszłości. U psów ras predysponowanych do dysplazji warto wykonać profilaktyczne badanie RTG stawów już u młodych osobników. Ważnym elementem profilaktyki jest również dbanie o kondycję łap: regularne przycinanie pazurów oraz pielęgnacja opuszek zapobiegają zmianom w biomechanice chodu wywołanym bólem miejscowym. Dla psów dorosłych i seniorów kluczowe są regularne przeglądy u lekarza weterynarii, które pozwalają na wychwycenie pierwszych, subtelnych objawów sztywności i wdrożenie działań zapobiegawczych, zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian zwyrodnieniowych.
Psychologiczne i behawioralne aspekty przewlekłego bólu u psów
Należy pamiętać, że długotrwały ból fizyczny ma ogromny wpływ na psychikę zwierzęcia. Pies, który cierpi z powodu przewlekłej kulawizny, może stać się apatyczny, wycofany lub przeciwnie – drażliwy i agresywny. Ból obniża próg reaktywności psa, co oznacza, że zwierzę może gwałtowniej reagować na bodźce, które wcześniej ignorowało, np. na dotyk w okolicy bolącej łapy czy na obecność innych psów. Często pierwszym sygnałem problemów ze stawami nie jest samo utykanie, ale zmiana nawyków: pies przestaje wskakiwać na kanapę, rzadziej wita właściciela w drzwiach lub zaczyna więcej spać. Zrozumienie, że zachowanie psa jest bezpośrednio powiązane z jego stanem fizycznym, pozwala opiekunowi na większą empatię i cierpliwość podczas procesu leczenia. Zapewnienie psu komfortu psychicznego, unikanie stresujących sytuacji oraz dostosowanie otoczenia (np. rozłożenie antypoślizgowych dywaników czy ustawienie rampy przy schodach) są równie ważne, co podawanie leków. Holistyczne podejście do pacjenta, uwzględniające zarówno ciało, jak i psychikę, jest kluczem do sukcesu w walce z problemami układu ruchu.
Dlaczego pies kuleje? To pytanie rzadko znajduje szybką odpowiedź, ale każda próba jej znalezienia jest wyrazem troski o jakość życia naszego podopiecznego. Kulawizna jest zawsze sygnałem, że organizm psa potrzebuje pomocy. Dzięki współczesnej diagnostyce, zaawansowanym metodom operacyjnym, skutecznej fizjoterapii i mądremu żywieniu, większość przyczyn kulawizny można skutecznie leczyć lub kontrolować. Najważniejsza jest jednak czujność opiekuna i niebagatelizowanie nawet najmniejszych zmian w sposobie poruszania się zwierzęcia, ponieważ czas w ortopedii weterynaryjnej często gra na korzyść pacjenta.