Bezpośrednia odpowiedź na pytanie o pakowanie matki pszczelej
Aby bezpiecznie zapakować matkę pszczelą do wysyłki, należy umieścić ją w specjalnej klateczce wysyłkowej wraz z kilkoma pszczołami robotnicami oraz zapasem ciasta miodowo-cukrowego. Klateczkę trzeba szczelnie zamknąć, a następnie zabezpieczyć w tekturowym pudełku z otworami wentylacyjnymi, które chroni owady przed zgniataniem, przegrzaniem i nagłymi zmianami temperatury podczas transportu kurierskiego.
Kluczowym aspektem tego procesu jest zapewnienie ciągłego dopływu świeżego powietrza oraz ochrona przesyłki przed ekstremalnymi warunkami atmosferycznymi. Paczka musi być oznaczona jako zawierająca żywe zwierzęta, co gwarantuje właściwe traktowanie przez firmę przewozową. Prawidłowo przygotowana klateczka wysyłkowa sprawia, że matka pszczela dociera do nowej pasieki w doskonałej kondycji, gotowa do poddania rodzinie.
- Plastikowa lub drewniana klateczka wysyłkowa.
- Świeżo przygotowane, gęste ciasto miodowo-cukrowe.
- Towarzyszące pszczoły robotnice w liczbie od pięciu do ośmiu sztuk.
- Sztywny karton zbiorczy z fabrycznymi otworami wentylacyjnymi.
- Materiał amortyzujący unieruchamiający zawartość wewnątrz paczki.
Każdy z tych elementów odgrywa kluczową rolę w ochronie zdrowia owadów. Zaniedbanie któregokolwiek etapu przygotowania może skutkować osłabieniem lub śmiercią królowej. Dlatego tak ważne jest rygorystyczne przestrzeganie procedur pakowania, które zostały wypracowane przez pokolenia hodowców i naukowców zajmujących się apidologią.
Znaczenie prawidłowego transportu matek pszczelich w pszczelarstwie
Transport pszczół stanowi fundament nowoczesnej gospodarki pasiecznej, umożliwiając szybką wymianę materiału genetycznego pomiędzy odległymi regionami. Bezpieczna wysyłka matek pszczelich pozwala na wprowadzanie do pasiek linii hodowlanych o pożądanych cechach, takich jak miodność, łagodność czy odporność na warunki zimowe. Dzięki temu pszczelarze mogą stale doskonalić swoje pogłowie i zwiększać efektywność ekonomiczną prowadzonej działalności.
Nieprawidłowości w trakcie transportu wywołują u owadów ogromny stres, który może trwale upośledzić funkcjonowanie najważniejszego osobnika w rodzinie. Uszkodzenie aparatu rozrodczego lub niedożywienie matki w podróży często skutkuje jej szybką cichą wymianą przez robotnice po poddaniu do ula. Z tego powodu wiedza o tym, jak zapakować matkę pszczelą do wysyłki, jest kluczowa dla utrzymania stabilności pasieki.
Warto zauważyć, że rozwój technologii logistycznych znacząco wpłynął na przeżywalność wysyłanych owadów. Dzisiejsze standardy opierają się na zaawansowanej wiedzy z zakresu fizjologii pszczół, co pozwala minimalizować straty transportowe. Odpowiedzialne podejście hodowcy do kwestii pakowania jest wyrazem dbałości o dobrostan zwierząt oraz szacunku dla klienta, który oczekuje pełnowartościowego produktu biologicznego.
Biologia i specyficzne potrzeby matki pszczelej w podróży
Matka pszczela pod wieloma względami różni się anatomicznie i fizjologicznie od robotnic, co determinuje jej specyficzne wymagania podczas izolacji. Nie posiada ona rozwiniętych narządów służących do samodzielnego zbierania i przetwarzania pokarmu w ulu, przez co jest całkowicie uzależniona od opieki innych owadów. Jej organizm potrzebuje stałego dostępu do świeżego pożywienia o wysokiej przyswajalności oraz odpowiedniej wilgotności otoczenia.
Dodatkowo matka pszczela jest niezwykle wrażliwa na gwałtowne wahania temperatur oraz długotrwałe wibracje, które zakłócają jej naturalny rytm biologiczny. Stres transportowy wywołuje u niej wzmożone wydzielanie hormonów alarmowych, co może prowadzić do osłabienia układu odpornościowego. Zrozumienie tych biologicznych uwarunkowań pozwala na zaprojektowanie optymalnych warunków wewnątrz klateczki wysyłkowej, minimalizujących negatywne skutki podróży.
W środowisku naturalnym królowa rzadko opuszcza bezpieczne wnętrze gniazda, z wyjątkiem lotu godowego oraz rojki. Zamknięcie jej w ciasnej przestrzeni transportowej jest sytuacją całkowicie nienaturalną, wywołującą reakcje obronne organizmu. Dlatego zadaniem hodowcy jest stworzenie substytutu środowiska ulowego, który pozwoli owadowi przetrwać kilkadziesiąt godzin w odizolowaniu bez uszczerbku na zdrowiu.
Rola pszczół towarzyszących w klateczce wysyłkowej
Pszczoły robotnice dodawane do klateczki wysyłkowej pełnią funkcję tak zwanej świty, bez której matka nie przeżyłaby podróży. Ich podstawowym zadaniem jest pobieranie ciasta miodowo-cukrowego, wstępne jego nadtrawianie i karmienie matki bezpośrednio z języczków. Robotnice dbają również o higienę osobistą królowej, czyszcząc jej ciało z zanieczyszczeń oraz odbierając i neutralizując wydalane przez nią substancje metaboliczne.
Oprócz funkcji żywieniowych i higienicznych, pszczoły towarzyszące odgrywają istotną rolę w termoregulacji mikrośrodowiska klateczki. W przypadku spadku temperatury otoczenia skupiają się one wokół matki, tworząc mini-kłąb grzewczy, który chroni ją przed zaziębieniem. Gdy temperatura rośnie, robotnice starają się wymusić ruch powietrza poprzez wentylowanie skrzydłami, co zapobiega przegrzaniu i uduszeniu się najważznego owada.
- Wybierane są wyłącznie młode pszczoły ulowe, tak zwane karmicielki.
- Owady nie mogą wykazywać żadnych objawów chorobowych ani porażenia pasożytami.
- Pszczoły lotne są eliminowane ze względu na ich wyższy poziom agresji.
Prawidłowo dobrana świta wykazuje pełne oddanie matce, wyciszając jej stres i gwarantując stałą opiekę. Liczba tych owadów musi być idealnie zrównoważona, ponieważ każda dodatkowa pszczola zwiększa zużycie tlenu oraz produkcję ciepła wewnątrz zamkniętego opakowania. Z tego względu hodowcy rygorystycznie pilnują, aby nie przekraczać zalecanych norm ilościowych.
Wybór odpowiedniej klateczki wysyłkowej dla matki pszczelej
Współczesne pszczelarstwo wykorzystuje różnorodne modele klateczek wysyłkowych, zaprojektowane z myślą o bezpieczeństwie owadów podczas przewozu. Najpopularniejsze są klateczki plastikowe, które charakteryzują się lekką konstrukcją, powtarzalnością wymiarów oraz łatwością w utrzymaniu czystości. Posiadają one zazwyczaj gotowe, fabrycznie wyprofilowane szczeliny wentylacyjne, które zapewniają optymalną cyrkulację powietrza bez ryzyka ucieczki owadów.
Alternatywą są tradycyjne klateczki drewniane, cenione przez niektórych hodowców za naturalne właściwości termoizolacyjne materiału. Wymagają one jednak ręcznego zabezpieczenia siatką metalową lub plastikową, co zwiększa pracochłonność procesu przygotowania. Niezależnie od materiału, klateczka wysyłkowa musi posiadać wyraźnie wydzielone strefy: komorę pokarmową na ciasto oraz przestrzeń życiową dla matki i jej robotnic towarzyszących.
Istotnym elementem konstrukcyjnym jest również system zamykania oraz mechanizm ułatwiający późniejsze poddanie matki do nowej rodziny pszczelej. Dobre klateczki posiadają wyłamywane klapki lub specjalne rurki, które po napełnieniu ciastem umożliwiają pszczołom z ula powolne zgryzanie blokady. Chroni to matkę przed zbyt gwałtownym kontaktem z nową, potencjalnie agresywną rodziną w docelowej pasiece.
Przygotowanie pokarmu czyli idealne ciasto miodowo-cukrowe
Ciasto miodowo-cukrowe, potocznie nazywane kandyzem, stanowi jedyne źródło pożywienia dla pszczół w trakcie transportu kurierskiego. Jego właściwe przygotowanie decyduje o sukcesie całej wysyłki, ponieważ konsystencja masy musi opierać się zmianom temperatur. Zbyt rzadkie ciasto pod wpływem ciepła zacznie się rozpływać, co nieuchronnie doprowadzi do oblepienia owadów, zaklejenia ich przetchlinek i w konsekwencji do uduszenia.
Z drugiej strony, zbyt twarde ciasto miodowo-cukrowe stanie się niedostępne dla pszczół, które nie będą w stanie go pobrać. Doprowadzi to do szybkiej śmierci głodowej transportowanej matki oraz jej świty robotniczej. Idealna masa powinna mieć konsystencję plastycznej modeliny, która nie lepi się do rąk i zachowuje swój kształt w temperaturze trzechdziesięciu stopni Celsjusza.
Do produkcji kandyzu używa się wyłącznie najdrobniejszego cukru pudru oraz naturalnego, płynnego miodu z pasiek wolnych od chorób zakaźnych. Miód można zastąpić specjalistycznym syropem inwertowanym, co eliminuje ryzyko przeniesienia przetrwalników zgnilca złośliwego. Masę należy wyrabiać bardzo dokładnie i długo, aż uzyska w pełni jednorodną strukturę, gwarantującą stabilność fizyczną przez cały czas trwania podróży.
Technika bezpiecznego odławiania matki pszczelej z ula
Odłówienie matki z rodziny pszczelej jest czynnością wymagającą dużego skupienia, opanowania oraz wyjątkowej delikatności ze strony pszczelarza. Pracę najlepiej zaplanować na słoneczny dzień w godzinach południowych, kiedy większość starszych, bardziej agresywnych robotnic znajduje się na pożytkach. Ułatwia to przegląd gniazda i zmniejsza ryzyko przypadkowego użądlenia lub zranienia poszukiwanej królowej na plastrze ulowym.
Podczas manipulacji ramkami należy unikać gwałtownych ruchów oraz nadmiernego używania podkurzacza, ponieważ dym płoszy owady i zmusza matkę do ukrywania się. Po zlokalizowaniu królowej należy chwycić ją bardzo ostrożnie, dotykając wyłącznie boków jej tułowia. Niedopuszczalne jest ściskanie odwłoka, gdyż grozi to trwałym uszkodzeniem jajowodów lub pęcherzyka nasiennego, co uczyniłoby matkę bezwartościową dla hodowcy.
- Plastikowe lub szklane fajki do delikatnego wychwytywania owadów.
- Chwytaki kleszczowe wyposażone w miękkie wykończenie krawędzi bocznych.
- Specjalne kołpaki siateczkowe służące do izolacji matki na plastrze.
Bezpośrednie przeniesienie owada do klateczki powinno odbywać się nisko nad ulem, aby w razie przypadkowego upuszczenia matka spadła na miękkie pszczoły, a nie na ziemię. Po umieszczeniu królowej w komorze transportowej należy natychmiast przymknąć otwór, przygotowując klatkę na przyjęcie jej robotnic towarzyszących.
Dobór i umieszczanie pszczół robotnic w klateczce
Wybór pszczół, które będą tworzyć świtę transportową, bezpośrednio decyduje o przeżywalności matki w trakcie profesjonalnej podróży kurierskiej. Do klateczki wysyłkowej trafiać powinny wyłącznie młode pszczoły nielotne, które spotkać można na plastrach z otwartym czerwiem. Posiadają one w pełni rozwinięte gruczoły gardzielowe, wykazują silny instynkt opiekuńczy i są znacznie łagodniejsze niż starsze robotnice pełniące funkcje strażniczek ula.
Przed umieszczeniem robotnic w klateczce należy dokładnie obejrzeć każdą z nich, eliminując osobniki z widocznymi wadami skrzydeł lub śladami pasożytów Varroa. Owady chwyta się delikatnie za skrzydełka i wprowadza pojedynczo przez otwór wejściowy klatki. Liczba robotnic powinna wynosić od pięciu do ośmiu sztuk, co zapewnia optymalny bilans między zapotrzebowaniem na tlen a wydajnością opieki nad matką.
Wprowadzanie pszczół wymaga cierpliwości, aby zapobiec ucieczce wcześniej włożonych owadów oraz samej królowej. Po umieszczeniu ostatniej robotnicy otwór wejściowy zamyka się plastikową zasuwką lub korkiem, upewniając się, że mechanizm zaskoczył prawidłowo. Tak przygotowany zespół biologiczny jest gotowy do stawienia czoła trudom transportu i zabezpieczony przed przypadkowym otwarciem klatki.
Zabezpieczenie klateczki przed ucieczką i czynnikami zewnętrznymi
Po zakończeniu procesu napełniania klateczki wysyłkowej, konieczne jest przeprowadzenie szczegółowej kontroli wszystkich jej elementów ruchomych. Fabryczne zatrzaski z tworzywa sztucznego, choć zazwyczaj bezpieczne, mogą ulec poluzowaniu pod wpływem silnych wstrząsów w transporcie. Dlatego dobrą praktyką jest dodatkowe zabezpieczenie bocznych krawędzi klateczki za pomocą mocnej taśmy klejącej, pamiętając o całkowitym odsłonięciu szczelin wentylacyjnych.
Równie ważne jest odizolowanie komory zawierającej ciasto miodowo-cukrowe przed dostępem wilgoci zewnętrznej, która mogłaby zmienić konsystencję pokarmu. Niektóre klateczki posiadają specjalne plastikowe osłony, które zdejmuje się dopiero w docelowej pasiece przed poddaniem owadów. Solidne zabezpieczenie mechaniczne gwarantuje, że żadna pszczoła nie wydostanie się na zewnątrz, co mogłoby wywołać panikę wśród pracowników firmy kurierskiej.
W przypadku wysyłania większej liczby matek w jednej przesyłce, poszczególne klateczki można połączyć ze sobą za pomocą gumek recepturek lub taśmy. Należy przy tym zachować odpowiednie odstępy między nimi, stosując drewniane lub plastikowe dystanse. Zapobiega to nakładaniu się otworów wentylacyjnych na siebie, co mogłoby odciąć dopływ tlenu do wewnętrznych komór transportowych.
Przygotowanie opakowania zbiorczego do transportu
Klateczka wysyłkowa z owadami musi zostać umieszczona w solidnym opakowaniu zbiorczym, które stanowi główną barierę ochronną przed urazami mechanicznymi. Najlepiej sprawdzają się sztywne pudełka kartonowe wykonane z tektury falistej, odpornej na zgniatanie przez inne ciężkie paczki. Wymiary kartonu powinny pozwalać na swobodne umieszczenie klateczki w jego geometrycznym środku, z dala od zewnętrznych ścianek pudełka.
Wolną przestrzeń wokół klateczki należy starannie wypełnić materiałem amortyzującym wstrząsy, który jednocześnie unieruchomi zawartość przesyłki. Do tego celu idealnie nadają się paski pociętego, czystego papieru lub kawałki suchej tektury. Kategorycznie zabrania się używania syntetycznych wypełniaczy, takich jak folia bąbelkowa, woreczki powietrzne czy granulaty styropianowe, które całkowicie blokują naturalną cyrkulację powietrza i powodują gwałtowny wzrost temperatury.
Paczka zbiorcza musi zachowywać swoją integralność strukturalną nawet pod wpływem wilgoci, jaka może pojawić się w trakcie przeładunku deszczową porą. Dlatego dno i narożniki kartonu warto wzmocnić taśmą pakową od zewnętrznej strony. Dbałość o jakość opakowania zewnętrznego to gwarancja, że transport pszczół przebiegnie pomyślnie, a cenne matki pszczele dotrą do odbiorcy bez najmniejszego uszczerbku.
Wentylacja i cyrkulacja powietrza w paczce z pszczołami
Zapewnienie stałego dopływu świeżego tlenu to najważniejszy warunek techniczny, jaki musi profesjonalnie spełnić bezpieczna wysyłka matek pszczelich. W tym celu w ściankach bocznych kartonu zbiorczego należy wykonać kilkanaście otworów wentylacyjnych o średnicy około pięciu milimetrów. Taka wielkość otworów gwarantuje swobodną wymianę gazową, uniemożliwiając jednocześnie ucieczkę owadów w przypadku awarii klateczki wewnętrznej.
Otwory wentylacyjne powinny być rozmieszczone symetrycznie na przeciwległych ściankach pudełka, co wymusza naturalny ruch powietrza wewnątrz paczki. Należy unikać robienia otworów wyłącznie na wieczku, ponieważ postawienie innej paczki na wierzchu całkowicie odcięłoby dopływ tlenu. Klateczka wysyłkowa powinna być unieruchomiona w taki sposób, aby jej własne szczeliny wentylacyjne były skierowane bezpośrednio w stronę perforacji kartonu.
Nagromadzenie dwutlenku węgla oraz wzrost wilgotności powietrza wewnątrz szczelnie zamkniętego pudełka prowadzi do tak zwanego zaparzenia pszczół. Objawia się ono porażeniem układu nerwowego owadów i masowym pomorem w ciągu zaledwie kilku godzin. Prawidłowo zaprojektowany system wentylacyjny eliminuje to ryzyko, utrzymując mikroklimat przesyłki na poziomie zbliżonym do naturalnych warunków otoczenia.
Wpływ warunków atmosferycznych na transport owadów
Czynniki klimatyczne mają decydujący wpływ na przeżywalność wysyłanych owadów, dlatego monitorowanie prognozy pogody jest obowiązkiem każdego odpowiedzialnego hodowcy. Pszczoły są organizmami zmiennocieplnymi, których zdolność do termoregulacji w małej przestrzeni izolacyjnej jest drastycznie ograniczona. Zarówno ekstremalne letnie upały, jak i nagłe wiosenne przymrozki stanowią śmiertelne zagrożenie dla transportowanej matki pszczelej oraz jej świty.
Temperatura wewnątrz zamkniętych samochodów kurierskich w upalne dni może szybko przekroczyć czterdzieści stopni Celsjusza, co powoduje nieodwracalne ścinanie się białka w organizmach owadów. Z kolei niskie temperatury doprowadzają do odrętwienia robotnic, które tracą zdolność ruchową i przestają karmić królową. W przypadku prognozowania skrajnych zjawisk pogodowych, wysyłkę należy bezwzględnie wstrzymać do czasu stabilizacji aury.
Optymalny zakres temperatur zewnętrznych dla bezpiecznego przewozu żywych owadów mieści się w granicach od piętnastu do dwudziestu pięciu stopni Celsjusza. W takich warunkach pszczoły wykazują umiarkowaną aktywność metaboliczną, zużywają optymalne ilości pokarmu i nie są narażone na szok termiczny. Dostosowanie harmonogramu nadań do warunków pogodowych to kluczowy element profesjonalizmu w pszczelarstwie.
Wybór przewoźnika i aspekty prawne wysyłki żywych zwierząt
Legalny i bezpieczny przewóz żywych owadów wymaga korzystania z usług firm kurierskich, które oficjalnie dopuszczają taki transport w swoim regulaminie. Nadawca ma bezwzględny obowiązek zadeklarowania zawartości przesyłki podczas generowania listu przewozowego. Ukrywanie faktu wysyłki żywych zwierząt jest złamaniem prawa, które w razie wykrycia skutkuje dotkliwymi karami finansowymi oraz zatrzymaniem paczki przez przewoźnika.
Profesjonalne firmy logistyczne oferują specjalne serwisy dedykowane dla branży pszczelarskiej, gwarantujące doręczenie paczki w czasie poniżej dwudziestu czterech godzin. Paczki takie są wyłączone z mechanicznego sortowania taśmowego, co zapobiega ich zmiażdżeniu lub uszkodzeniu przez ciężkie towary. Przeładunek odbywa się ręcznie, a przesyłki przechowuje się w wentylowanych pomieszczeniach z dala od źródeł ciepła.
Wybór sprawdzonego przewoźnika minimalizuje ryzyko utknięcia przesyłki w magazynach przeładunkowych w trakcie weekendów lub dni ustawowo wolnych od pracy. Doświadczeni hodowcy nadają matki wyłącznie od poniedziałku do środy, co daje pewność, że owady dotrą do docelowej pasieki przed końcem tygodnia roboczego. Zabezpiecza to przesyłkę przed niebezpiecznym przestojem w sortowni centralnej.
Oznaczanie przesyłki i instrukcje dla kuriera
Prawidłowe oznakowanie zewnętrzne kartonu zbiorczego to kluczowa informacja dla wszystkich osób zaangażowanych w proces logistyczny. Na widocznych płaszczyznach pudełka należy nakleić duże, czytelne etykiety ostrzegawcze zawierające jasne komunikaty tekstowe. Napisy takie jak żywe owady czy żywe zwierzęta natychmiast zwracają uwagę kurierów i personelu magazynowego, wymuszając ostrożne i delikatne traktowanie paczki.
Równie ważne jest umieszczenie piktogramów kierunkowych, które wskazują właściwą pozycję przesyłki podczas transportu i magazynowania. Strzałki z napisem góra-dół zapobiegają odwracaniu paczki do góry dnem, co mogłoby spowodować przemieszczenie się ciasta i zgniecenie pszczół. Jasna wizualizacja wymagań transportowych znacząco ogranicza ryzyko popełnienia błędu ludzkiego na każdym etapie profesjonalnej podróży kurierskiej.
- Chronić bezwzględnie przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych.
- Nie pozostawiać paczki w zamkniętym, rozgrzanym pojeździe dostawczym.
- Przechowywać wyłącznie w suchym i dobrze wentylowanym pomieszczeniu.
Takie precyzyjne wytyczne ułatwiają codzienną pracę kierowcom dostawczym, którzy w natłoku codziennych obowiązków mogą nie mieć pełnej świadomości, jak delikatnym materiałem biologicznym są przewożone owady. Odpowiednia komunikacja wizualna na opakowaniu zewnętrznym stanowi klucz do zapewnienia pełnego bezpieczeństwa wysyłanej matki pszczeliej podczas całej podróży.
Postępowanie z matką pszczelą po dostarczeniu do pasieki
Moment odbioru przesyłki od kuriera rozpoczyna procedurę aklimatyzacji, która jest równie ważna jak sam proces pakowania owadów. Paczkę należy otworzyć niezwłocznie po odebraniu, dokonując natychmiastowej oceny wizualnej stanu zdrowia matki oraz jej świty robotniczej. Pszczelarz powinien upewnić się, że królowa porusza się sprawnie, a robotnice wykazują naturalną aktywność i nie są odrętwiałe.
Jeśli owady wydają się osłabione lub wykazują objawy silnego odwodnienia, można podać im małą kroplę czystej wody lub rzadkiego syropu cukrowego bezpośrednio na siatkę wentylacyjną klateczki. Należy przy tym zachować umiar, aby nie oblepić ciał owadów lepkim płynem. Klateczkę z pszczołami należy przenieść do ciemnego, spokojnego pomieszczenia o temperaturze pokojowej na około godzinę.
Czas ten pozwala owadom na wyciszenie stresu transportowego oraz wyrównanie parametrów życiowych przed ostatecznym poddaniem do ula. Dopiero po przejściu tego okresu adaptacyjnego można przystąpić do prac pasiecznych związanych z wprowadzeniem nowej matki do przygotowanego wcześniej odkładu lub osieroconej rodziny. Pospiech na tym etapie jest niewskazany i może zniweczyć trud włożony w bezpieczny transport.
Najczęstsze błędy popełniane podczas pakowania matek pszczelich
Analiza błędów popełnianych przez niedoświadczonych hodowców pozwala na zidentyfikowanie głównych przyczyn strat transportowych w pszczelarstwie. Najpoważniejszym uchybieniem jest stosowanie zbyt rzadkiego ciasta miodowo-cukrowego, które pod wpływem ciepła zalewa komorę mieszkalną owadów. Równie destrukcyjne jest całkowite zaklejanie otworów wentylacyjnych w kartonie zbiorczym za pomocą szerokiej taśmy pakowej, co wywołuje uduszenie przesyłanych pszczół.
Innym powszechnym błędem jest umieszczanie w klateczce zbyt dużej liczby pszczół robotnic, co zamiast poprawić opiekę, prowadzi do gwałtownego wzrostu temperatury metabolicznej i zaparzenia królowej. Hodowcy często zapominają także o dokładnym unieruchomieniu klateczek wewnątrz pudełka, przez co owady są poddawane silnym uderzeniom mechanicznym podczas sortowania. Unikanie tych praktyk gwarantuje stuprocentową przeżywalność wysyłanego materiału.